ფილტვის კიბოს პრევენცია

ფილტვის კიბოს მსოფლიო დღესთან დაკავშირებით (1 აგვისტო), მოდით, ფილტვის კიბოს პრევენციაზე ვისაუბროთ.

რისკ-ფაქტორების თავიდან აცილება და დამცავი ფაქტორების გაზრდა შესაძლოა ფილტვის კიბოს პრევენციაში დაგვეხმაროს.

კიბოს რისკ-ფაქტორების თავიდან აცილებამ შესაძლოა გარკვეული სახის კიბოს პრევენციაში დაგვეხმაროს. რისკ-ფაქტორებს შორისაა მოწევა, ჭარბი წონა და არასაკმარისი ფიზიკური დატვირთვა. დამცავი ფაქტორების გაზრდა, როგორიცაა მოწევისთვის თავის დანებება და ფიზიკური დატვირთვა, ასევე შეიძლება ზოგიერთი სახის კიბოს პრევენციაში დაგვეხმაროს. ესაუბრეთ ექიმს ან სხვა ჯანდაცვის სპეციალისტს, თუ როგორ შეგიძლიათ შეამციროთ კიბოს განვითარების რისკი.

ფილტვის კიბოს რისკ-ფაქტორებია:

1. სიგარეტის, სიგარის და ჩიბუხის მოწევა

თამბაქოს მოწევა ფილტვის კიბოს ყველაზე მნიშვნელოვანი რისკ-ფაქტორია. სიგარეტის, სიგარის და ჩიბუხის მოწევა ზრდის ფილტვის კიბოს რისკს. თამბაქოს მოწევა მამაკაცებში ფილტვის კიბოს დაახლოებით 9 შემთხვევიდან და ქალებში ფილტვის კიბოს დაახლოებით 8 შემთხვევიდან იწვევს.

კვლევებმა აჩვენა, რომ დაბალი ტარის ან დაბალი ნიკოტინის შემცველობის სიგარეტის მოწევა არ ამცირებს ფილტვის კიბოს განვითარების რისკს.

კვლევები ასევე აჩვენებს, რომ სიგარეტის მოწევით გამოწვეული ფილტვის კიბოს რისკი იზრდება დღეში მოწეული სიგარეტის რაოდენობისა და მოწეული წლების რაოდენობის მიხედვით. მწეველ ადამიანებს ფილტვის კიბოს განვითარების დაახლოებით 20-ჯერ მეტი რისკი აქვთ არამწეველებთან შედარებით.

2. პასიური მოწევა

პასიური თამბაქოს კვამლის ზემოქმედება ასევე ფილტვის კიბოს რისკ-ფაქტორია. პასიური კვამლი არის კვამლი, რომელიც წარმოიქმნება სიგარეტის ან სხვა თამბაქოს ნაწარმის წვის შედეგად, ან რომელსაც მწეველები ამოისუნთქავენ. ადამიანები, რომლებიც პასიური კვამლის შესუნთქვას ახდენენ, იმავე კიბოს გამომწვევი აგენტების ზემოქმედების ქვეშ არიან, რასაც მწეველები, თუმცა უფრო მცირე რაოდენობით. პასიური კვამლის შესუნთქვას უნებლიე ან პასიური მოწევა ეწოდება.

3. ოჯახის ისტორია

ფილტვის კიბოს ოჯახური ისტორია ფილტვის კიბოს რისკ-ფაქტორია. ადამიანებს, რომელთა ნათესავებსაც ფილტვის კიბო ჰქონდათ, ფილტვის კიბოს განვითარების ორჯერ მეტი ალბათობა აქვთ, ვიდრე იმ ადამიანებს, რომელთა ნათესავებსაც ფილტვის კიბო არ ჰყავთ. რადგან სიგარეტის მოწევა, როგორც წესი, ოჯახური მემკვიდრეობითია და ოჯახის წევრები პასიური მოწევის ზემოქმედების ქვეშ არიან, ძნელია იმის დადგენა, ფილტვის კიბოს გაზრდილი რისკი ფილტვის კიბოს ოჯახური ისტორიიდან არის გამოწვეული თუ სიგარეტის კვამლის ზემოქმედებით.

4. აივ ინფექცია

ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსით (აივ) ინფიცირება, რომელიც შეძენილი იმუნოდეფიციტის სინდრომის (შიდსი) გამომწვევია, დაკავშირებულია ფილტვის კიბოს განვითარების მაღალ რისკთან. აივ ინფიცირებულ ადამიანებს შესაძლოა ორჯერ მეტი ფილტვის კიბოს განვითარების რისკი ჰქონდეთ, ვიდრე არაინფიცირებულებს. ვინაიდან აივ ინფიცირებულებში მოწევის მაჩვენებელი უფრო მაღალია, ვიდრე არაინფიცირებულებში, გაურკვეველია, ფილტვის კიბოს განვითარების გაზრდილი რისკი აივ ინფექციით არის განპირობებული თუ სიგარეტის კვამლის ზემოქმედებით.

5. გარემოსდაცვითი რისკ-ფაქტორები

• რადიაციული ზემოქმედება: რადიაციის ზემოქმედება ფილტვის კიბოს რისკ-ფაქტორია. ატომური ბომბის გამოსხივება, სხივური თერაპია, ვიზუალიზაციის ტესტები და რადონი რადიაციული ზემოქმედების წყაროებია:
• ატომური ბომბის გამოსხივება: ატომური ბომბის აფეთქების შემდეგ გამოსხივების ზემოქმედება ზრდის ფილტვის კიბოს განვითარების რისკს.
• სხივური თერაპია: გულმკერდის სხივური თერაპია შეიძლება გამოყენებულ იქნას გარკვეული სახის კიბოს სამკურნალოდ, მათ შორის ძუძუს კიბოს და ჰოჯკინის ლიმფომის. სხივური თერაპია იყენებს რენტგენის, გამა სხივების ან სხვა ტიპის რადიაციას, რამაც შეიძლება გაზარდოს ფილტვის კიბოს რისკი. რაც უფრო მაღალია მიღებული რადიაციის დოზა, მით უფრო მაღალია რისკი. სხივური თერაპიის შემდეგ ფილტვის კიბოს რისკი უფრო მაღალია მწეველ პაციენტებში, ვიდრე არამწეველებში.
• ვიზუალიზაციის ტესტები: ვიზუალიზაციის ტესტები, როგორიცაა კომპიუტერული ტომოგრაფია, პაციენტებს რადიაციის ზემოქმედების ქვეშ აყენებენ. დაბალი დოზით სპირალური კომპიუტერული ტომოგრაფია პაციენტებს უფრო ნაკლებ რადიაციას აყენებს, ვიდრე მაღალი დოზით კომპიუტერული ტომოგრაფია. ფილტვის კიბოს სკრინინგის დროს, დაბალი დოზით სპირალური კომპიუტერული ტომოგრაფიის გამოყენებამ შეიძლება შეამციროს რადიაციის მავნე ზემოქმედება.
• რადონი: რადონი არის რადიოაქტიური აირი, რომელიც წარმოიქმნება ურანის დაშლის შედეგად ქანებსა და ნიადაგში. ის აღწევს მიწიდან და შემდეგ ხვდება ჰაერში ან წყალმომარაგებაში. რადონს შეუძლია სახლებში შეღწევა იატაკის, კედლების ან საძირკვლის ბზარებიდან და რადონის დონე დროთა განმავლობაში შეიძლება გაიზარდოს.

კვლევები აჩვენებს, რომ სახლში ან სამუშაო ადგილზე რადონის მაღალი დონე ზრდის ფილტვის კიბოს ახალი შემთხვევების რაოდენობას და ფილტვის კიბოთი გამოწვეული სიკვდილიანობის რაოდენობას. ფილტვის კიბოს რისკი უფრო მაღალია მწეველებში, რომლებიც რადონის ზემოქმედების ქვეშ იმყოფებიან, ვიდრე არამწეველებში, რომლებიც ამ ზემოქმედების ქვეშ იმყოფებიან. იმ ადამიანებში, რომლებსაც არასდროს უწევიათ, ფილტვის კიბოთი გამოწვეული სიკვდილიანობის დაახლოებით 26% რადონის ზემოქმედებას უკავშირდება.

6. სამუშაო ადგილის ზემოქმედება

კვლევები აჩვენებს, რომ შემდეგი ნივთიერებების ზემოქმედება ზრდის ფილტვის კიბოს განვითარების რისკს:

• აზბესტი.
• დარიშხანი.
• ქრომი.
• ნიკელი.
• ბერილიუმი.
• კადმიუმი.
• ტარა და ჭვარტლი.

ამ ნივთიერებებმა შეიძლება გამოიწვიოს ფილტვის კიბო იმ ადამიანებში, რომლებიც სამუშაო ადგილზე მათთან კონტაქტში იმყოფებიან და არასდროს მოუწევიათ. ამ ნივთიერებების ზემოქმედების დონის მატებასთან ერთად, იზრდება ფილტვის კიბოს განვითარების რისკიც. ფილტვის კიბოს განვითარების რისკი კიდევ უფრო მაღალია იმ ადამიანებში, რომლებიც კონტაქტში არიან და ამავდროულად მწეველობენ.

• ჰაერის დაბინძურება: კვლევები აჩვენებს, რომ ჰაერის დაბინძურების მაღალი დონის მქონე ადგილებში ცხოვრება ზრდის ფილტვის კიბოს განვითარების რისკს.

7. ბეტა-კაროტინის დანამატები მძიმე მწეველებში

ბეტა-კაროტინის დანამატების (აბი) მიღება ზრდის ფილტვის კიბოს განვითარების რისკს, განსაკუთრებით იმ მწეველებში, რომლებიც დღეში ერთ ან მეტ კოლოფ სიგარეტს ეწევიან. რისკი უფრო მაღალია იმ მწეველებში, რომლებიც ყოველდღიურად ერთ ჭიქა ალკოჰოლურ სასმელს მაინც მოიხმარენ.

ფილტვის კიბოს დამცავი ფაქტორებია:

1. მოწევის აკრძალვა

ფილტვის კიბოს პრევენციის საუკეთესო გზა მოწევისგან თავის შეკავებაა.

2. მოწევისთვის თავის დანებება

მწეველებს შეუძლიათ შეამცირონ ფილტვის კიბოს განვითარების რისკი მოწევისთვის თავის დანებების შემთხვევაში. მწეველებში, რომლებიც მკურნალობდნენ ფილტვის კიბოსთვის, მოწევისთვის თავის დანებების შემდეგ მცირდება ფილტვის ახალი კიბოს განვითარების რისკი. კონსულტირება, ნიკოტინის შემცვლელი პროდუქტების გამოყენება და ანტიდეპრესანტული თერაპია დაეხმარა მწეველებს სამუდამოდ თავის დანებებაში.

მოწევისთვის თავის დანებებულ ადამიანში ფილტვის კიბოს პრევენციის შანსი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენი წელი და რა რაოდენობით ეწეოდა ადამიანი, ასევე იმაზე, თუ რამდენი დრო გავიდა მოწევის დანებებიდან. მოწევისთვის 10 წლის შემდეგ, ფილტვის კიბოს განვითარების რისკი 30%-დან 60%-მდე მცირდება.

მიუხედავად იმისა, რომ ფილტვის კიბოთი სიკვდილის რისკი შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს მოწევისთვის ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში თავის დანებების შემთხვევაში, რისკი არასდროს იქნება ისეთი დაბალი, როგორც არამწეველებში. სწორედ ამიტომ არის მნიშვნელოვანი, რომ ახალგაზრდებმა არ დაიწყონ მოწევა.

3. სამუშაო ადგილზე რისკ-ფაქტორების დაბალი ზემოქმედება

კანონები, რომლებიც იცავს მუშაკებს კიბოს გამომწვევი ნივთიერებების, როგორიცაა აზბესტი, დარიშხანი, ნიკელი და ქრომი, ზემოქმედებისგან, შესაძლოა ხელს უწყობდეს ფილტვის კიბოს განვითარების რისკის შემცირებას. სამუშაო ადგილზე მოწევის ამკრძალავი კანონები ხელს უწყობს მეორადი მოწევით გამოწვეული ფილტვის კიბოს რისკის შემცირებას.

4. რადონის ზემოქმედების შემცირება

რადონის დონის შემცირებამ შესაძლოა შეამციროს ფილტვის კიბოს განვითარების რისკი, განსაკუთრებით სიგარეტის მწეველებში. სახლებში რადონის მაღალი დონის შემცირება შესაძლებელია რადონის გაჟონვის თავიდან ასაცილებლად ზომების მიღებით, როგორიცაა სარდაფების დალუქვა.

უცნობია, ამცირებს თუ არა შემდეგი ფაქტორები ფილტვის კიბოს განვითარების რისკს:

1. დიეტა

ზოგიერთი კვლევა აჩვენებს, რომ ადამიანებს, რომლებიც დიდი რაოდენობით ხილს ან ბოსტნეულს მოიხმარენ, ფილტვის კიბოს განვითარების უფრო დაბალი რისკი აქვთ, ვიდრე მათ, ვინც მცირე რაოდენობით მოიხმარს. თუმცა, რადგან მწეველები, როგორც წესი, ნაკლებად ჯანსაღად იკვებებიან, ვიდრე არამწეველები, ძნელია იმის თქმა, რისკის შემცირება ჯანსაღი კვების შედეგია თუ მოწევისგან თავის შეკავების.

2. ფიზიკური აქტივობა

ზოგიერთი კვლევა აჩვენებს, რომ ფიზიკურად აქტიურ ადამიანებს ფილტვის კიბოს განვითარების უფრო დაბალი რისკი აქვთ, ვიდრე არამწეველებს. თუმცა, რადგან მწეველებს, როგორც წესი, არამწეველებთან შედარებით ფიზიკური აქტივობის განსხვავებული დონე აქვთ, ძნელია იმის თქმა, მოქმედებს თუ არა ფიზიკური აქტივობა ფილტვის კიბოს განვითარების რისკზე.

შემდეგი ფაქტორები არ ამცირებს ფილტვის კიბოს განვითარების რისკს:

1. ბეტა-კაროტინის დანამატები არამწეველებში

არამწეველებზე ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ ბეტა-კაროტინის დანამატების მიღება არ ამცირებს ფილტვის კიბოს განვითარების რისკს.

2. E ვიტამინის დანამატები

კვლევები აჩვენებს, რომ E ვიტამინის დანამატების მიღება არ მოქმედებს ფილტვის კიბოს განვითარების რისკზე.

წყარო:http://www.chinancpcn.org.cn/cancerMedicineClassic/guideDetail?sId=CDR62825&type=1